COVID-19 & Revalidatie

Het coronavirus heeft veel impact, ook op het reilen en zeilen van de (geriatrische) revalidatie.
Studio GRZ wil, als platform voor professionals werkzaam in de revalidatie, impressies uit het werkveld delen en is ervan overtuigd dat de revalidatie-instellingen en -professionals voldoende creativiteit hebben om met inachtneming van de (eigen) veiligheid en die van de revalidanten toch kwalitatief goede revalidatie te kunnen bieden. Hoe gaan revalidatie-instellingen om met de beperkende maatregelen?
Op deze pagina delen we oplossingen en maatregelen die elders zijn genomen. Laten we elkaar goed informeren in deze bijzondere tijden.

Wilt u uw ervaringen ook delen? Stuur uw impressie naar info@studioGRZ.nl en wij plaatsen uw bericht op onze website (www.studioGRZ.nl). Of bezoek de LinkedIn-pagina van Studio GRZ om daar uw reactie achter te laten.


Maandag 30 maart 2020
Vandaag een ‘Bericht uit de frontlinie van de geriatrische revalidatie’ van Leonoor van Dam van Isselt, zelfstandig specialist ouderengeneeskunde, momenteel werkzaam bij Zonnehuisgroep IJssel-Vecht.

Het zijn hectische tijden. Chaotisch ook. Ik word nog steeds dagelijks ingehaald door nieuwe ontwikkelingen. Veel overleg, informatie verzamelen, weinig direct patiëntencontact. Enorm wennen en aanpassen. Maar ik ben ook blij dat ik wat kan doen voor onze revalidanten en hun familie in deze heftige en vaak ook verdrietige tijden. Ik merk dat ik, werkzaam als specialist ouderengeneeskunde in de geriatrische revalidatie (GRZ), nog erg op zoek ben naar handvatten hoe om te gaan met therapieën, revalidatieklimaat, triage etc.. Aanvankelijk viel alles bij ons in één klap stil. Van het ene op het ander moment zaten we middenin een uitbraak van COVID-19 op de GRZ. Crisismanagement. Veel therapieën en behandelingen werden grotendeels stilgelegd. De oefenzaal werd niet meer gebruikt, uit angst voor verdere verspreiding van het virus. 

Ik hoor via collega’s dat veel organisaties hiermee worstelen. Ze zijn huiverig om revalidatiebehandelingen door te laten. Sommige schorten alles op. Dat zette mij aan het denken. Want, revalidatie is immers van ‘vitaal’ belang. Het draagt bij aan herstel en daarmee aan de doorstroming van patiënten. Dit is, zeker nu, van groot belang voor het ontlasten en leeghalen van de ziekenhuizen. Als we binnen de GRZ te weinig therapieën gaan geven, of onze therapiefrequentie significant verlagen, komt dat het herstel van onze revalidanten niet ten goede, en daarmee ook de doorstroming. Je zou zelfs kunnen pleiten voor het intensiveren van onze behandelfrequentie, aangezien we weten dat deze voor een belangrijk deel samenhangt met opnameduur en effectiviteit. We moeten er dus voor waken dat onze revalidanten op de GRZ op dit moment niet tekortkomen, omdat ze te weinig behandelingen krijgen.

Natuurlijk kan een deel van de behandelingen op afstand gegeven worden, bijvoorbeeld via instructie-video’s, waarvan al mooie voorbeelden worden gedeeld, en dat moeten we ook zeker doen. Wat dat betreft is de huidige situatie ook een kans voor het ontwikkelen en implementeren van zinnige eHealth-applicaties voor de GRZ. Maar veel van onze behandelingen zullen hands-on gegeven moeten worden, willen we dezelfde kwaliteit kunnen blijven bieden. Blended care dus!

We hebben inmiddels, in nauw overleg met de ziekenhuis-hygiënist en de GGD, onze uitgangspunten geformuleerd, voorwaarden voor het geven van hands-on therapie opgesteld, tezamen met  stroomschema’s voor in- en uitstroom naar COVID-19pos en COVID-19neg GRZ-afdelingen. Dat geeft duidelijkheid merk ik, en daarmee relatieve rust in deze nog steeds hectische tijden.

dr. Leonoor van Dam van Isselt


Zondag 29 maart 2020
Vandaag een impressie van Willemieke Driebergen, fysiotherapeut Ziekenhuis Rijnstate Arnhem over de door hen ontwikkelde ‘Blijf in beweging posters’.

In het Ziekenhuis Rijnstate in Arnhem hebben we posters met voorlichting en oefeningen ontwikkeld die we in deze tijden van corona aan patiënten uitdelen op papier en ook digitaal verspreiden. 

De eerste poster ‘Blijf in beweging in tijden van corona’ is een ‘preventieposter’. Door de maatregelen rondom corona zijn de meeste ouderen meer thuis en dat heeft invloed op hoeveel ze bewegen. Sportscholen zijn dicht, fysiotherapiebehandelingen komen te vervallen, boodschappen worden bezorgd. Vooral wanneer kwetsbare ouderen spierkracht verliezen kan dit directe gevolgen hebben voor hun dagelijks leven. Een ander nadeel van achteruitgang door inactiviteit is dat ze minder reserves hebben mochten ze toch corona krijgen. We verspreiden daarom de poster ‘Blijf in beweging in tijden van corona’ via e-mail naar afgebelde polipatiënten en geven deze ook mee aan patiënten die vanwege andere redenen dan corona zijn opgenomen in het ziekenhuis. Bij deze poster hoort de poster ‘Blijf in beweging: Oefeningen’.

De tweede poster ‘Blijf in beweging ook al heeft u corona’ is gericht op coronapatiënten. Ook aan hen wordt het belang van in beweging blijven uitgelegd. Daarnaast staan er een aantal tips op en ademhalingsoefeningen. Dezelfde poster ‘Oefeningen’ hoort erbij. 
We proberen coronapatiënten vanwege het besmettingsrisico en vanwege schaarste aan isolatiematerialen zoveel mogelijk op afstand te begeleiden tijdens hun ziekenhuisopname. Het is handig om dan informatie en oefeningen op papier te kunnen geven. Bij alle patiënten overwegen we of we wel of niet de kamer opgaan door ze te monitoren op verloop van het ziektebeeld, sputummobilisatie/saturatie en zelfmanagement t.a.v. oefenen en mobiliseren. Informatie hierover verkrijgen we via de verpleging en uit het patiëntendossier.

In deze tijden, waarin we als paramedici samen optrekken in de strijd tegen corona, stellen we de door ons ontwikkelde materialen ook zonder logo ter beschikking. 
Andere ziekenhuizen of instellingen mogen ook gebruik maken van het materiaal en kunnen indien gewenst hun eigen logo erop zetten. Versies zonder logo zijn te vinden op www.rijnstate.nl/blijfinbeweging

Willemieke Driebergen


Zaterdag 28 maart 2020
Vandaag een impressie van Marion de Ruyter, directeur Revalidatie, Cicero Thuis & Transmurale zorg, Brunssum

De beperkte beschermende maatregelen baren ook bij ons in Cicero zorgen en hebben geleid tot heldere afspraken waarbij de ratio en gevoel van medewerkers soms best lastig te combineren zijn. Op tv zien medewerkers collega’s uit het ziekenhuis (op de IC) compleet ingepakt en wij hanteren het beleid zoals gisteren door Marco van Duuren, Aafje, Rotterdam op deze pagina beschreven).
Instroom GRZ/ ELV is fors verminderd. Wij starten vanaf 27 maart een afdeling ‘kortdurend corona positief’ op één van de GRZ-afdelingen voor cliënten kortdurend verblijf. In de WLZ is ook een voorziening gereserveerd voor ‘corona-positieve cliënten’. Hier is nog wel steeds sprake van “stilte voor de storm, vanaf volgende week wordt een grote uitstroom uit het ziekenhuis verwacht. Deze week is er een Corona-hotel (Van der Valk Urmond) geopend in de regio waarin met name cliënten vanuit de thuissituatie een plaats moeten gaan krijgen.

Afspraken en richtlijnen veranderen al voordat de inkt is opgedroogd, dat maakt het geheel hectisch. Wij hebben afgelopen week een sluis-afdeling gehanteerd, waar “schone of licht-verdachte (ziekenhuisopnames) binnenkomen, in principe 5 dagen in quarantaine verblijven op de kamer en dan door kunnen naar de volgende afdeling. We hebben dit ingesteld omdat we toch een aantal keren cliënten doorgeplaatst hebben gekregen vanuit het ziekenhuis die uiteindelijk toch besmet bleken te zijn. Inzet beschermende maatregelen alleen als dit geïndiceerd is en dan tijdens de momenten dat er kans is op hoesten enz. 
Marion de Ruyter


Vrijdag 27 maart 2020
Vandaag een impressie van Marco van Duuren, programmamanager Behandeling Aafje thuiszorg huizen zorghotels in Rotterdam.

Het Zorghotel Aafje bij het Maasstad-Ziekenhuis in Rotterdam is geheel leeg hebben geruimd om daar vanaf maandag Corona-patiënten op te nemen. Het zal dan gaan om instroom uit ziekenhuizen maar ook om mensen met bv dementie en loopdrang waarbij aangetoonde Corona is.
Ik ben bij Aafje tevens voorzitter van de infectiepreventiecommissie en met name de persoonlijke beschermingsmiddelen baren ook ons grote zorgen. Die zorgen delen wij ook met medewerkers en vandaar dat er echt begrip is, dat wij niet preventief hulpmiddelen gaan inzetten. Goede handhygiëne en 1,5 meter afstand bieden meer bescherming dan wat dan ook. Mijn boodschap is steeds dat we nog weinig weten van het virus maar we weten wel hoe het zich verplaatst en dat is via aerosolen die max 1,5 meter overbruggen na hoesten van iemand die geïnfecteerd is.
Preventief inzetten bestaat niet en leidt juist tot een hogere kans op infectie (bv door handschoenen te dragen worden de handen minder gewassen). Wel leidt dat ertoe dat als we het straks echt nodig hebben er geen hulpmiddelen meer zijn.
Verder heb ik de psychologen, geestelijke verzorging en maatschappelijk werk klaar staan om de zorg te ondersteunen en heb ik dit ook voor de artsen geregeld. Tevens heb ik al 3 weken geleden de artsen voorbereid op de ethische keuzes die gemaakt moeten gaan worden als het gaat om sedatie of fixatie bij iemand met een Corona-infectie.

Marco van Duuren


Donderdag 26 maart 2020
Vandaag een impressie van Marco Sternal, manager GRZ van RevalidatieZorg Dordrecht.

Ook in Dordtse hebben we een aantal zaken lopen. Wij organiseren een isolatieafdeling (max 22 plaatsen) voor positief geteste zorgvragers voor reeds opgenomen mensen.
Doel is:
Isoleren van besmetting om verdere besmetting te voorkomen bij medebewoners EN personeel
Rust bewaren op reguliere afdelingen
Centraliseren van deskundigheid
Beperken gebruik beschermende middelen

Samen met een externe partner (leveren van ZZPérs in de zorg) zijn wij het team aan het opzetten.
Op de GRZ zien wij afname van aanbod, behalve op de CVA-revalidatie. Rivas verzorgt de uitstroom vanuit het ziekenhuis wat betreft Corona positief geteste cliënten. Wij gaan op de GRZ ook WLZ opnemen vanuit ziekenhuis en bekijken mogelijkheid om ziekenhuis verplaatste zorg aan te bieden. Alle mensen die vanuit ziekenhuis worden opgenomen die negatief zijn, gaan in sociale isolatie (24 uur) om te observeren op mogelijke verschijnselen. Bij iemand die bewezen in contact is geweest met cor+ maar zelf negatief is getest, gaat 14 dagen in sociale isolatie met observatie verschijnselen.  

Ik zie ook veel saamhorigheid en mooie initiatieven in de gemeenschap. Spontane  acties van muzikanten, restaurants, dj’s.
De medewerkers houden zich goed, maar krijg wel steeds meer vragen over waarom de zorg zich niet preventief mag beschermen. Ze begrijpen de feiten, maar het gevoel is anders. Hoe gaan jullie daarmee om?
Iedereen succes, nu kunnen we laten zien hoe goed we als gezondheidszorg eigenlijk georganiseerd zijn. En leren van nieuwe mogelijkheden.

Marco Sternal


Woensdag 25 maart 2020
Vandaag een impressie van Jo Frissen, directeur Behandelgroep en GRZ van Vitalis WoonZorg Groep uit Eindhoven.

Vanuit het centrum van hoge concentratie (Brabant) kan ik jullie het volgende berichten. Er gebeurt veel, heel veel, dus een schets van een aantal dingen.

Onze GRZ is allemaal gesitueerd in het verpleeghuis. Het aanbod GRZ is stevig afgenomen omdat alle electieve programma’s zijn geschrapt. 80% van de OK’s zijn dicht en omgezet naar IC-plaatsen. Dit betekende ook in het ziekenhuis een sterk verminderde opnamecapaciteit voor de electieve opnames. Deze ruimte was dus beschikbaar voor de ‘corona’-opnames.

Het ziekenhuis is nu druk met het ontslaan van cliënten om nog meer plaats te maken. Bij langdurige zorg worden dus de WLZ-geïndiceerde cliënten aangeboden, waarbij vooral voor de ZZP-5 met artikel 21 vrijwel geen plek beschikbaar is. De laatsten wachten het langst vanwege de zeer beperkte plaatsen, maar dat was eigenlijk ook al het beeld voor deze coronacrisis. Het GRZ-aanbod kunnen we goed plaatsen omdat we het principe hanteren van GRZ-out is GRZ-in. Wij hanteren (nog) als opnamebeleid: geen verdachte en/of positieve cliënten, zowel voor de GRZ als langdurige zorg. Criteria zijn dan drie dagen voor ontslag geen verdachte klachten en/of koorts. 

Wij proberen hiermee de locaties zo ‘schoon’ mogelijk te houden, wat tot nu toe goed lukt. De GRZ-cliënt kan dus in een ‘schone’ setting revalideren. We ervaren wel moeilijkheden met het ontslaan vanuit de GRZ i.v.m. beperkte thuiszorgcapaciteit. 

Collegae van Archipel Zorggroep Eindhoven hanteren sinds medio vorige week een ander beleid binnen de GRZ. Zij nemen vanuit ziekenhuis slechts op 1 unit (cohort GRZ) op en beschouwen de cliënten als ‘verdacht’. We stemmen de ervaringen met elkaar af en kijken dan hoe een en ander werkt (wat is in dezen best-practice?).Wat valt nog meer op?

Gezien het gevoerde beleid/regelgeving, werken we zoveel mogelijk vanuit thuis, dus degenen die niet op locatie hoeven te zijn blijven daar weg. Er ontstaan bij behandelaars wel vraagstukken als ‘wat en wanneer wel behandelen (therapieën) en wat doen we niet of wat kan wachten?’ Daarover hebben wij, vakgroepen en management, met elkaar afspraken gemaakt. 

Ik ben benieuwd naar jouw ervaringen? Hoe werken jullie? Wat is jullie beleid? Wat kunnen we van elkaar leren?
 Jo Frissen


Dinsdag 24 maart 2020
Studio GRZ ontving vandaag van dr. Hans Hobbelen, president van IPTOP (International Association of Physical Therapists working with Older People) een overzicht vanuit diverse landen hoe fysieke activiteit van ouderen kan worden gestimuleerd gedurende de COVID-19 pandemie.

In bijgevoegd overzicht, klik hier, kunnen revalidatieprofessionals zowel nuttige websites als oefenapps vinden waar ouderen zelf mee aan de slag kunnen. Zit er iets bij voor jou? Laat het weten via onze LinkedIn-pagina. 
We ontvangen graag jullie tips hoe jullie omgaan met revalidatie tijdens deze coronavirus-periode. 

dr. Hans Hobbelen


Maandag 23 maart 2020
Vandaag starten we een nieuwe rubriek: ‘Hoe kunnen we revalideren in tijden van maatregelen rondom het coronavirus’?
Roland van Peppen (Studio GRZ) doet de aftrap.

Vanochtend opende De Volkskrant met de kop “Verpleeghuizen gaan dicht’. De 120.000 bewoners van verpleeghuizen mogen voorlopig geen bezoek ontvangen wegens het risico op besmetting met het coronavirus. Dat geldt uiteraard ook voor de revalidanten die op een geriatrische revalidatieafdeling in zo’n verpleeghuis verblijven. 

Veel verpleeghuizen zijn op zoek om de bewoners/revalidanten toch contact te laten houden met hun familieleden en andere naasten. Zo gaf Marco Wisse, directeur van Vivium Naarderheem, deze week aan op het NOS Journaal: “We hebben hier één en vanaf morgen twee iPadzusters noemen we ze maar. De zuster die met een iPad door het huis gaat en die voor iedereen beschikbaar is om te communiceren met de familie”. Een goed initiatief dat zeker navolging verdient.

Maar de maatregelen hebben uiteraard ook invloed op de revalidatie van degenen die daarvoor zijn opgenomen op de geriatrische revalidatie-afdeling. Ook vandaag in De Volkskrant “Na de eerste besmettingen in een aantal verpleeghuizen werd besloten de contacten met anderen zoveel mogelijk te beperken. De meeste dagbesteding is afgelast. De fysiotherapeut komt nauwelijks meer. Er wordt niet meer samen koffie gedronken.”  

Studio GRZ is ervan overtuigd dat de revalidatieprofessionals voldoende creativiteit hebben om met inachtneming van de eigen veiligheid en die van de revalidanten toch revalidatie te kunnen bieden. Hoe kan de revalidant zelf revalideren met ondersteuning van de revalidatieprofessionals? Is dat mogelijk met inachtneming van de anderhalve meter afstand tussen personen (social distancing)? 

Studio GRZ is een platform voor professionals werkzaam in de revalidatie. Zij roept revalidatieprofessionals dan ook op om elkaar te inspireren met goed werkbare initiatieven. Lichamelijk contact met de revalidant moet vermeden worden. Geen ‘hands-on-revalidatie’, maar het gaat nu zelfs verder dan het principe van ‘revalidanten ondersteunen met de handen-op-de-rug’.
Wat heb jij bedacht om de revalidanten toch uit te lokken tot revalideren? Elk idee is een goed idee. Vermeld het onder dit bericht op onze LinkedIn-pagina.

Laten we elkaar helpen in deze bijzondere tijden. Samen staan we sterk!
Roland van Peppen


Wilt u uw ervaringen ook delen? Stuur uw impressie naar info@studioGRZ.nl en wij plaatsen uw bericht op onze website (www.studioGRZ.nl). Of bezoek de LinkedIn-pagina van Studio GRZ om daar uw reactie achter te laten.